BAB1 : KEMUNCULAN TAMADUN AWAL MANUSIA

By Cikgu Azid

BAB1 : KEMUNCULAN TAMADUN AWAL MANUSIA

( 1 ) Zaman Prasejarah
a ) Apakah Zaman Prasejarah.

1. Zaman ini manusia belum mengenali tulisan .

2. Kajian zaman ini dilakukan oleh ahli arkeologi .

3. Empat tahap zaman ini ialah Zaman Paleotik , Mesolitik , Neolitik dan Logam .

4. Zaman Logam terbahagi dua iaitu zaman gangsa dan besi .

b ) Ciri –ciri Zaman Paleolitik dan Mesolitik .

1. Hidup secara nomad – berpindah randah .

2. Tempat tinggal – tepi tasik/sungai dan dalam gua .

3. Cara hidup – kelompok keluarga dan berkumpulan

4. Menyara hidup – menangkap ikan , memburu binatang , memungut hasil hutan .

5. Alat –alat batu – lebih kasar yang mengutamakan fungsinya bukan nilai seni

c ) Ciri –ciri Zaman Neolitik .

1. Hidup menetap dalam kelompok besar dan ternak binatang .

2. Menyara hidup – bercucuk tanam dan ternak binatang .

3. Mempunyai bahan tembikar .

4. Alat – alat batu – lebih halus/licin dan pelbagai fungsi.

5. Mula mewujudkan pengkhususan kerja.

6. Hasil artifak mereka lebih baik.

7. Pada akhir zaman ini, mula melebur logam.

8. Sistem barter berlaku kesan hidup menetap dan lebihan hasil makanan.

d) Ciri – ciri Zaman Logam.

1. Zaman ini terbahagi dua iaitu zaman Gangsa dan Besi.

2. Penggunaan besi menghasilkan ciptaan perahu dan rumah.

3. Mereka mula meneroka laut.

4. Mereka menjalankan perdagangan maritime (antarabangsa).

5. Petempatan mula membesar menjadi kota/bandar.

6. Mereka juga mula membina kota pertahanan.

7. Contoh Bandar – Catal Huyuk di Turki, Jericho di Jordan.

(2) Tamadun Manusia
a) Apakah makna tamadun.

1. Tamadun bererti peradaban.

2. Perkataan TAMADUN daripada bahasa Arab contohnya mudun, madain dan madana. Rumusannya bermaksud ‘tinggi budi bahasa dan pembukaan bandar’.

3. CIVILIZATION ( dalam bahasa Inggeris) daripada perkataan Greek iaitu civitas bermaksud bandar.

4. Konsep tamadun barat ialah pembangunan lahiriah (kebendaan) seperti undang – undang dan pembandaran.

5. Orang barat menolak kemajuan rohaniah.

6. Konsep Islam meliputi pembangunan lahiriah dan rohaniah, Islam juga mengambil kira kemajuan tatasusila dan kebudayaan yang luhur.

7. Orang barat yang menyokong kemajuan rohaniah ialah Richard Sullivan.

b) Ciri – ciri tamadun.

1. Pembentukan tamadun – hasil kemajuan pemikiran dan rohaniah manusia.

2. Petempatan kekal – corak hidupnya sistematik, bekalan makanan berterusan, kemajuan pertanian dan penternakan, menyimpan makanan dan mempunyai alatan seperti cangkul, teknologi pengairan dan lebihan makanan yang menampung pertambahan penduduk.

3. Kehidupan berorganisasi – merangkumi sosial, ekonomi dan politik. Hidup mereka stabil dan makmur, bermula dengan sistem keluarga kemudian menjadi kompleks kerana penduduk bertambah dan ekonomi pelbagai. Sistem sosial berbentuk piramid, bangsawan diketuai oleh raja (atas sekali) pembesar seperti ahli agama, ketua keluarga/kelompok, pentadbir,ilmuan, pakar seni(kedua), rakyat biasa seperti petani dan pedagang (ketiga) dan hamba (bawah sekali).

4. Sistem Pemerintahan – untuk menjalankan pentadbiran. Ketua menggunakan unsur magis dan dianggap wakil tuhan. Perundangan dicipta untuk keamanan dan kemakmuran.

5. Pengkhususan pekerjaan – berlaku kesan kestabilan politik. Barang terhasil kerana kepakaran kumpulan tertentu. Kemudian berlaku system barter, kemudian berlaku perdagangan, pertukaran ilmu pengetahuan, teknologi, budaya dan hubungan dengan tamadun luar.

6. Agama dan kepercayaan – manusia mula dengan kepercayaan Animisme. Mereka percaya kuasa ghaib menguasai alam sekeliling maka mereka menyembah pokok dan matahari. Kemudian mereka beragama, bermula dengan menyembah lebih dari satu tuhan (politeisme).

7. Bahasa dan tulisan – bahasa terawal seperti heogrolif,cuneiform dan ideogram. Kepentingan bahasa dan tulisan ialah memperkembangkan ilmu pengetahuan, perhubungan, pentadbiran, keagamaan, idea dan pemikiran.

(c) Bagaimanakah proses pembentukan tamadun berlaku.

1. Bermula dengan penyesuaian manusia dan alam sekeliling.

2. Manusia memilih lembah sungai untuk petempatan kerana tanahnya subur untuk pertanian, air dan pengangkutan.

3. Contoh tamadun di lembah sungai ialah Mesopotamia di sungai Tigris dan Euphrates, Mesir purba di sungai Nil, Indus di sungai Indus dan Hwang Ho di Sg. Hwang Ho.

(3) Tamadun Mesopotamia
(a) Dimanakah lokasi tamadun Mesopotamia.

1. Tamadun paling awal.

2. Mesopotamia dalam bahasa Greek bermakna tanah di antara dua sungai.

3. Terletak di sungai Tigris dan Euphrates yang mengalir dari pergunungan Turki ke lembah Iraq hingga ke Teluk Parsi.

4. Dikelilingi pergunungan Zagros di timur laut, dataran tinggi Arab di barat daya dan teluk Paarsi di selatan.

b) Bilakah tamadun Mesopotamia berlaku.

1. Bermula daripada zaman Neolitik.

2. Kemudian muncul kerajaan Sumeria, Akkad, Ur, Babylon, Kassities, Assyria,Chaldea dan Parsi.

3. Selepas kerajaan Parsi maka runtuhlah kerajaan orang Mesopotamia.

(b) Proses pembentukan tamadun Mesopotamia.

1. Terbahagi dua iaitu utara dan selatan Bandar Baghdad.

2. Tamadun bermula di selatan iaitu Sumer.

3. Ia dimulakan oleh masyarakat Neolitik.

4. Kemudian orang Sumeria Berhijrah ke situ membina petempatan, bertani dan membina pengairan, sehingga berlaku lebihan makanan dan pertambahan pendudukan.

5. Daripada kampung akhirnya menjadi Bandar seperti Kish, Ur dan Mari yang terletak di sepanjang sungai dan terusan.

d) Ciri- ciri tamadun Mesopotamia.

1. Negara Kota :

  • Mempunyai kawasan utama – iaitu pusat kota, tembok kota, luar kota dan pelabuhan.
  • Kubu pertahanan – lengkap dengan pelbagai pintu gerbang.
  • Dalam kota – ada istana, rumah kediaman, rumah ibadat, pasar dan jalan yang lurus dan lebar.
  • Pusat kota – ialah rumah ibadat.
  • Pengangkutan – seperti kapal, pedati dan keldai.
  • Hubungan luar – melalui jalann laut, Bandar dan negara kota.

2. Organisasi sosial :

  • Terbahagi dua iaitu pemerintah dan rakyat .
  • Pemerintah terdiri dari raja , ketua pendeta , ketua tentera , dan bangsawan .
  • Rakyat terbahagi dua iaitu rakyat bebas ( seperti petani , artisan , pedagang ) dan hamba (tawanan perang ) .

3. Sistem pemerintahan :

  • Berbentuk Teokrasi – raja dianggap tuhan ,wakil tuhan dan pemilik negara kota .
  • Walau bagaimanapun mereka tidak menyembah raja , kecuali raja Raja Naramsin di Akkad yang menganggap dirinya terlalu agung bergelar “ Raja Empat Penjuru Alam .
  • Raja menjadi ketua pentadbir , ketua tentera , ketua pendeta .
  • Raja juga menjadi ketua agama dan beliau melantik keluarganya memegang jawatan di Zigurat .
  • Zigurat ialah pusat ibadat , perdagangan ,dan menyimpan khazanah negara .
  • Raja turut dalam soal tanah , cukai, pertanian ,dan perniagaan .
  • Raja dibantu oleh bangsawan yang ada ikatan keluarga .

4. Pengkhususan kerja :

  • Ia berlaku kerana wujudnya lebihan pertanian .
  • Maka ada petani bertukar kerja menjadi perniaga , pedagang .
  • Mereka berniaga hingga ke Lembah Indus .
  • Perdagangan penting kerana kurangnya hasil bahan mentah .
  • Maka logam , kayu – kayan , emas ,dari luar kerajaan ditukarkan dengan hasil pertanian mereka .
  • Terdapat juga pengusaha tekstil , tembikar dan tukang rumah kesan pertambahan penduduk .
  • Ada juga rakyat yang menjadi tentera mempertahankan negara kota daripada musuh .

5. Sistem Tulisan :

  • Ia bermula dalam bentuk gambar .
  • Kemudian berbentuk simbol yang ditulis di atas tanah liat kerana tiada kertas .
  • Tulisan ini berbentuk pepaku dikenali sebagai cuneiform .
e) Apakah sumbangan tamadun Mesopotamia .

1. Kod Undang –undang Hammurabi :

  • Ia digubaloleh Rja Hammurabi pemerintah Babylon .
  • Ia berteraskan hak rakyat terhadap keadilan .
  • Hukuman mestilah setimpal dengan kesalahan tetapi berbeza mengikut susun lapis masyarakat .
  • Ia dipahat pada tembok dan tiang besar .
  • Ia menjadi dasar perundangan tamadun Mesopotamia .
  • Undang –undang ini mengelakkan masalah pelbagai kaum dan susun lapis masyarakat dan membawa perpaduan .

2. Hasil Tulisan :

  • Melahirkan jurutulis yang merekodkan urusan pentadbiran dan perniagaan – lengkap dengan resit , nota dan surat kredit
  • Lahirnya epik Gilgamesh – hasil sastera mengenai falsafah dan cara hidup orang Mesopotamia .

3. Ilmu pengetahuan :

  • Ilmu astronomi – pencerapan pergerakan bulan ,bintang ,matahari telah memperkembangkan ilmu matematik seperti tambah , tolak , darab ,dan bahagi .
  • Ilmu Astronomi membantu mereka menggunakan jalan laut.
  • Kalendar mereka berasaskan system solar (12 bulan satu tahun ).
  • Ilmu perubatan – mementingkan kesihatan tentera menggunakan ubatan herba . Ramuan perubatan dikatalogkan dan disampelkan penggunaannya dan cara mengubatinya telah dicatatkan .

4. Pengangkutan :

  • Roda menghasilkan kereta kuda untuk perang dan ketika aman pula ia digunakan sebagai kincir air untuk pertanian dan mengawal banjir .
  • Kapal layar dan kenderaan roda menghubungkan mereka dengan wilayah di India dan Laut Mediterranean .

5. Seni bina :

  • Mereka membuat batu –bata dari tanah liat .
  • Mereka mencipta arca seperti patung raja Gudes .
  • Arca dan tiang batu ada pada bangunan Zigurat .

6. Empayar pertama dunia :

  • Raja Sargon membina kerajaan Akkad (empayar pertama dunia )yang menyatukan wilayah –wilayah kerajaan Sumeria .
  • Beliau juga membentuk masyarakat berestika .

7. Perpustakaan diraja :

  • Dibina oleh Ashurbanipal di Bandar Nineveh .
( 4 ) Tamadun Mesir Purba

a) Dimanakah lokasi tamadun Mesir Purba .

1. Di tebing sungai Nil dari utara Mesir ke Laut Mediterranean .

2. Sg Nil berpunca dari sg Nil Biru dari Ethiopia dan sg Nil putih dari Uganda .

3. Tanah Sg Nil amat subur untuk pertanian dan petempatan .

b) Bilakah tamadun Mesir Purba berlaku.

1. Bermula daripada zaman Neolitik .

2. Kemudiannya di sekitar delta dan bahagian pertengahan Mesir wujud pula tamadun awal .

3. Tamadun terbahagi empat zaman iaitu zaman awal , zaman pertengahan , empayar , dan keruntuhan .

4. Zaman kejatuhan Mesir diperintah oleh orang asing seperti orang Libya , Assyria , Parsi , Yunani dan Rom.

c) Proses pembentukan tamadun Mesir Purba.

1. Lembah Nil mulanya didiami oleh manusia zaman Gangsa .

2. Alat logam membantu mereka membina parit dan pengairan .

3. Ia membantu menyuburkan tanah pertanian dan pertempatan .

4. Beberapa kampung kemudian membentuk Bandar dan seterusnya daerah .

5. Akhirnya daerah –daerah dicantumkan dengan salah sebuah Bandar seperti Memphis dan Thebes membentuk pusat pentadbiran Tamadun Mesir .

d) Ciri-ciri tamadun Mesir Purba 1. Pusat pentadbiran Firaun :

  • Firaun Menes menyatukan semua daerah di bawah satu pusat pentadbiran di bandar Thinis .
  • Kemudian berpindah ke Bandar Memphis , Thebes , Heliopolis , Fayoum dan Abydos .
  • Di pusat Bandar terdapat kediaman Firaun , pusat pentadbiran , pelabuhan , dan keagamaan .
2. Organisasi masyarakat.
  • Firaun (atas sekali ) – raja berkuasa mutlak , dianggap sesuci , diwarisi turun – temurun . Antara gelaran Firaun –Tuhan Horus , Raja Matahari , (dipercayai anak tuhan matahari iaitu Amon –Re ) . Ia juga ketua pendeta, pemilik tanah, ketua hakim dan ketua pahlawan .
  • Selepas Firaun – bangsawan, rahib, tuan tanah dan jurutulis .
  • Kemudian rakyat bebas – petani, pedagang, artisan .
  • Hamba (bawah sekali).
3. Sistem pemerintahan :
  • Diterajui oleh Firaun yang di bantu oleh bangsawan bagi menjalankan pentadbiran, menjaga keamanan , mengagih dan mengurus hasil makanan .
  • Bangsawan ialah pembesar seperti pegawai, penasihat dan gabenor wilayah yang ditakluki.
  • Kemudian Rahib yang mengawal hal keagamaan.
  • Urusan pentadbiran juga dibantu oleh jurutulis (orang awam yang dilantik untuk menulis rekod kerajaan).
  • Wanita pernah menjadi firaun iaitu Firaun Hatshepsut yang berjaya memajukan pertanian dan terusan.
  • Pemerintahan firaun meliputi Nubia, Palestin, Lubnan, hingga ke Syria.
4.Pengkhususan kerja :
  • Contohnya menenun, membuat tembikar, melombong emas di Nubia.
  • Eksport Mesir – seperti tekstil, kertas.
  • Kegiatan perdagangan maju kerana banyak kapal dari Laut Mediterranean dan Laut Merah berlabuh di pelabuhan Thebes, Memphis.
5.Konsep politeisme dalam agama
  • Tuhan orang Mesir dikaitkan dengan alam seperti Re (Tuhan Matahari), Ra-Atum (Tuhan Langit).
  • Mereka percaya hidup selepas mati – mayat disimpan rapi, lengkap dengan alat dan keperluan hidup. Alat kebesaran dan keperluan yang disertakan mengikut status mayat.
6. Sistem tulisan
  • Tulisan mereka dikenali sebagai hiegroglif.
  • Tulisan ini hasil kombinasi gambar dan simbol yang berdasarkan bunyi.
  • Tulisan digunakan untuk mencatat rekod pertanian, kutipan cukai dan untuk tujuan keagamaan.
e) Apakah sumbangan tamadun Mesir Purba.

1. Seni bina

  • Seni bina piramid hasil ilham Imhotep (saintis, ahli fizik, arketik, perubatan, pengarang, dan penasihat firaun ).
  • Imhotep membina bangunan menggunakan batu- bata.

2. Kertas :

  • Mereka mencipta kertas daripada pokok papyrus.
  • Kertas digunakan untuk menyimpan khazanah bangsa (penulisan) menggantikan kepingan batu bata.

3. Tulisan :

  • Tulisan hiegrolif terpahat pada makanan dan batu.
  • Tulisannya amat halus, cantik dan seni.

4. Pendidikan ;

  • Untuk kanak- kanak keluarga atasan dan diberikan sejak umur rendah.
  • Dikendalikan oleh rumah ibadat dan ditadbir oleh kerajaan.
  • Tujuan pendidikan melahirkan pegawai kerajaan khasnya jurutulis terlatih.

5. Ilmu perubatan :

  • Pengamal perubatan diberi status tinggi dan berkhidmat untuk firaun dan masyarakat.
  • Mereka memumiakan mayat kerana ia berkait dengan kepercayaan orang Mesir.
  • Mereka mahir dalam bidang fizik, kimia dan perubatan.

6. Ilmu Matematik :

  • Ilmu geometri, matematik dan sains melahirkan pengurus pertanian, bekalan air dari Sg. Nil, bangunan dan pyramid.
  • Mereka menggunakan ilmu ini untuk mengawal banjir .
  • Pengetahuan matematik dan sains berjaya menukar padang pasir menjadi kawasan pertanian hasil kemajuan pengairan .
  • Ilmu matematik dan astronomi turut membantu orang Mesir mencipta kalendar 365 hari dan 12 bulan setahun .
( 5 ) Tamadun Indus .
a ) Dimanakah lokasi tamadun Indus

1. Tamadun terawal di India terletak di Sg. Lembah Indus (barat laut India).

2. Sungai ini berpunca dari pergunungan Himalaya mengalir menuju ke laut Arab .

3. Tamadun ini juga di kenali sebagai tamadun Harappa .

4. Ia di kelilingi Bandaran Makran , Pergunungan Baluchisan , Punjab dan Rajasthan ( timur ), serta Kathiawar dan Gujerat ( tengara ) .

b ) Bilakah tamadun Indus berlaku .

1. Muncul 2500 S.M. dan merosot 1800 S.M.

2. Kemorosotannya disebabkan serangan orang Aryan , banjir , kemarau dan gempa bumi .

c ) Proses pembentukan tamadun Indus .

1. Bermula di barat laut India yang didiami oleh orang nomad yang memburu dan mengumpul makanan.

2. Kemudian wajud petempatan kekal kerana sumber air dan tanah yang subur di Lembah Indus.

3. Seterusnya hasil pertanian dan penduduk bertambah menyebabkan perkembangan Bandar seperti Mohenjo –Daro dan Harappa, serta pelabuhan Lothal dan Sutkagen Dor.

d ) Ciri –ciri tamadun Indus .

1. Bandar terancang :

  • Terbahagi kepada dua bahagian iaitu:
  1. Bahagian utama – mempunyai pusat pentadbiran dan keagamaan, bangunan pentadbiran, tempat mandi awam, dan tempat menyimbah kawasan pertanian .
  2. Bahagian kedua – kawasan perumahan.
  • Kemajuan Bandar ini dibantu oleh kemajuan ilmu geometri dan pembinaan. Ia juga hasil sumbangan tamadun Mesopotamia dan Mesir Purba.
  • Bandar di sini berasaskan blok –blok segi empat yang dipisahkan antara blok oleh jalan raya lurus yang bersambung antara satu sama lain
  • Bandar ini lengkap dengan sistem kumbahan.
  • Bandar ini dihubungkan dengan sungai sebagai jalan perhubungan.

2. Organisasi sosial :

  • Terbahagi dua golongan, atasan dan bawahan.
  • Golongan atasan ialah pendeta, pedagang.
  • Pendeta berkuasa berkaitan hal keagamaan menyebabkan golongan bawahan taat kepadanya.
  • Pendeta dianggap pemerintah kerana tiada bukti wujudnya raja di sini.
  • Golongan bawahan ialah petani dan buruh.
  • Petani menyerahkan sebahagian hasil kepada pihak berkuasa.
  • Buruh menjalankan kerja buruh seperti menjaga kebersihan Bandar, membina tembok dan terusan.

3. Pengkhususan pekerjaan :

  • Kegiatan ekonomi mereka ialah perdagangan, pertanian,pertukangan , dan pembuatan .
  • Perdangangan luar sehingga ke Mesopotamia, buktinya cap mohor masyarakat Indus ada di Mesopotamia.
  • Hasil dagang seperti emas, gading, manik dan pertanian.
  • Petani menanam barli dan kacang.
  • Artisan menghasilkan barang logam dan tembikar.

4. Amalan agama :

  • Patung proto – Siva (seseorang yang duduk bersila dan ada tiga tanduk di kepala) melambangkan dewa Brahma, Siva dan Vishnu. Patung ini berkaitan dengan agama Hindu.
  • Mereka juga percaya Tuhan ibu sebagaimana masyarakat Mesopotamia, Syria, Palestin.

5. Sistem tulisan :

  • Sistem tulisan mereka berbentuk piktograf tetapi ia masih misteri dan belum dapat ditafsirkan.
e) Apakah sumbangan tamadun Indus.

1. Perancangan Bandar :

  • Kepakaran mereka ialah menentukan letakan bandar.
  • Merancang Bandar memerlukan kemahiran ilmu geometri, kesenian, matematik dan pembinaan.
  • Mereka mempunyai bahan binaan bermutu, di mana batu – bata daripada tanah liat dibakar pada suhu tinggi.

2. Sifat keterbukaan :

  • Sikap terbuka menyebabkan mereka berhubung dengan masyarakat Mesopotamia dan Mesir Purba.
  • Hubungan ini membawa kepada pertukaran teknologi yang disesuaikan dengan keadaan tempatan.
(6) Tamadun Hwang Ho
a) Dimanakah lokasi tamadun Hwang Ho

1. Muncul di Sg. Hwang Ho yang subur (utara China – dari tanah tinggi di barat hingga ke Teluk Bo Hai di timur)

2. Bersifat setempat kerana keadaannya bergunung – ganang dan padang pasir.

b) Bilakah tamadun Hwang Ho berlaku.

1. Bermula pada zaman paleolitik (jumpaan Peking Men).

2. Kemudian zaman Neolitik – bertani dan menternak.

3. Seterusnya Dinasti Hsia (dinasti pertama/belum dipastikan).

4. Selepas itu Dinasti Shang dan diganti pula oleh Dinasti Chao kerana kezaliman pemerintahan.

c) Proses pembentukan tamadun Hwang Ho.

1. Kesuburan Hwang Ho menyebabkan nomad menetap di sini.

2. Tapak Banpo berdekatan Badar Sian adalah petempatan awal penduduk Hwang Ho.

3. Mereka bertani, menternak dan berburu.

4. Kemudiannya muncul bandar seperti Anyang di Sg. Huan.

5. Ketika disnati Shang – berlaku perluasan wilayah dan penyebaran budaya di Lembah Hwang Ho.

6. Ketika Dinasti Chao- meluas ke selatan Sg. Yangtze.

d) Ciri – ciri tamadun Hwang Ho.

1. Negara Kota :

  • Perkembangan pertanian membawa kepada kemunculan Bandar seperti negara kota Anyang di Sg. Huan.
  • Di sini terdapat istana, kuil dan pusat pentadbiran.
  • Raja, pembesar dan golongan agama tinggal di Bandar ini.
  • Bandar Anyang lengkap dengan tembok penghalang musuh dan dikelilingi perkampungan petani.

2. Organisasi sosial :

  • Lapisan atas – raja (teraju) dan pembesar
  • Lapisan bawah – petani (luar Bandar disekelilingi kota), dan artisan (mahir teknologi gangsa seperti membuat senjata, perisai dan hiasan).
  • Lapisan paling bawah – hamba.

3.Pengkhususan pekerjaan :

  • Pembesar mempunyai tentera kereta kuda dan berjalan kaki.
  • Petani memenuhi keperluan golongan atasan.
  • Golongan artisan mencipta tembaga (bekas minuman dan makanan), senjata dan tembikar.
  • Hamba sebagai tentera paksaan dan buruh upacara korban dan penyembahan.

4) Sistem pemerintahan Dinasti Shang :

Pengganti raja ialah saudara lelaki lebih muda atau anak lelaki raja.

Raja berkuasa di pusat pentadbiran.

Raja mendapat mandat daripada tuhan dan tidak perlu pengesahan politik.

Raja dibantu oleh golongan bangsawan dan pegawai kerajaan.

Bagi wilayah diluar pusat pentadbiran, raja dibantu oleh golongan bangsawan yang mentadbir wilayah. Maka bangsawan berhak memungut cukai, mengurus pertahanan dan undang – undang.

Sistem ini diasimilasikan oleh Dinasti Chao.

5. Sistem pemerintahan Dinasti Chao :

  • Membahagikan pemilikan tanah kepada wilayah – wilayah.
  • Setiap wilayah dilantik pembesar tempatan.
  • Pembesar ini berikrar taat setia kepada raja dan diberi hadiah kereta kuda, senjata gangsa, hamba dan binatang.
  • Mereka juga melindungi raja dan menyediakan tentera ketika perang.
  • Pembesar ini juga menjadi ketua agama.

6. Keagamaan :

  • Mereka mengamalkan kepercayaan animisme, politeisme.
  • Maka mereka menyembah roh nenek moyang, tuhan syurga, tuhan bumi, sungai, bukit dan gunung.
  • Upacara agama menggunakan muzik, tarian dan upacara korban yang diketuai oleh bomoh.
  • Mereka juga percaya tulang oracle yang boleh meramal sesuatu keadaan.
  • Bomoh akan meletakkan tulang ini di atas unggun api hingga timbul rekahan yang boleh ditafsir olehnya.

7. Sistem Tulisan :

  • Rekahan tulang oracle telah memberi idea tulisan di negeri China yang berbentuk ideogram (tulisan simbol)
  • Pada mulanya tulisan ini berbentuk gambar seperti bulan, matahari dan sungai. Kemudian berubah seperti tulisan hari ini.
e) Apakah sumbangan tamadun Hwang Ho.

1. Pemerintahan Monarki :

  • Sistem ini berterusan hingga Dinasti Ching.
  • Beberapa perubahan berlaku seperti konsep maharaja.
  • Maharaja dikaitkan dengan anak syurga dan mandat syurga.

2. Kemajuan pertanian :

  • Terusan dibina untuk mengairi tanaman dan mengelak banjir, ia dimajukan oleh Shih Huang Ti.
  • Teknologi membajak, cangkul dan sabit dicipta.
  • Petani telah mula menggunakan batas tanaman.
  • Kemudian alat pertanian kayu bertukar kepada besi.

3. Kemajuan tulisan :

  • Tulisan meluas dlam bidang penulisan dan pencetakan.
  • Tulisan digunakan di sekolah China dan berkembang ke Korea dan Jepun.

4. Kepercayaan :

  • Kepercayaan pemujaan roh nenek moyang kekal sehingga kini mengikut kesesuaian masa seperti korban manusia diganti dengan makanan, duit kertas dan barang perhiasan.
  • Konsep Yin Yang (kuasa pasif dan aktif) serta Feng Hsui (keharmonian manusia dan alam sekitar) juga masih diamalkan hingga kini.

5. Sistem kelendar :

  • Kalendar Shang ada 30 hari sebulan dan 360 hari setahun.
  • Raja menetukan musim menanam dan menuai mengikut kalendar.
  • Kalender penting untuk menentukan tarikh perkahwinan, memburu dan pengkebumian.

6. Falsafah perang Sun Tzu :

  • Karya The Art of War membicarakan hal perang bagi menangani musuh.
  • Ia telah diaplikasikan dalam urusan perniagaan.
  1. aizaat says:

    boleh membantu pelajar yg tiada buku rujukan seperti saya..

  2. Cikgu Azid says:

    Terima kasih Aizaat..Tahniah kerana Aizaat mempunyai kesedaran untuk melakukan rujukan nota sejarah di blog ini. =)

  3. yam says:

    best thank you very much for the notes

  4. yam says:

    terima kasih banyak-banyak saya dapt buat nota dengan lebih mudah :)

  5. aini says:

    tima kasih…nota ini dapat membantu saya membuat nota sejarah dengan ringkas dan tepat…..

  6. alek says:

    terima kasih. nota banyak membantu saya dalam pengajaran sejarah.

  7. Cikgu Azid says:

    Sama-sama kembali..:)

  8. Cikgu Azid says:

    Sama-sama kembali..:) ..

  9. fyra jay bee says:

    time kaseh ckgu..
    nota ny dpt bg smangat kt sy untuk blaja sej ngan brsungguh2..
    y snang ingat ble bce nota ny..

  10. shafiqa ab says:

    wah2…bagus…saya suke giler bab2 tamadun ni…harp ade nota utk bab2…tq cikgu..

  11. naziffah saad says:

    mang phm arr nota nyh….huhu

  12. mieca says:

    wah simple tul nota nie…bagus tul

  13. nurul says:

    wah ! bgusnyer nota-nota kat sini . ringkas sgat . dpt mmbnatu saya . trima kasih ;)

  14. Fionna says:

    senang bt rujukan utk presentation..tQ

  15. hmm..ok… tpi ade x yg nota ting 1 semua bab….susah arr nak cari

  16. Nana Ayien says:

    tq cikgu…
    nota ni buat smgt sy nk bljr sJ trus naik..
    hehehe…
    sangat membantu..

  17. sarmeet says:

    nota yang ringkas dan sangat membantu..terima kasih :)

  18. nadya says:

    tq cegu..nota ni rngkas dan pdat..:)
    n xbosan:)

  19. ragubalan says:

    keluarkan nota sejarah ini dalam bahasa tamil……….mungkit pelaj india lagi fahamkan sejarah kita

  20. Nik Edna says:

    terima kasih cikgu azid kerana menyediakan nota sejarah ni. senang saya nk rujuk, sy dapat buat nota sejarah sy dengan senang :)

  21. kucingpanda says:

    Terima kasih! Saya copy ye nak print buat nota hee :’D

  22. marcella says:

    thanx teacher sangat bagus ni sejarah rigkas dan padat lagi semoga pelaja2 dapat lulus sejarah harap2 saja lah

  23. nur haszatul akmar says:

    tq ye cikgu..baru ari ni saya perasan cikgu punya ruangan..best la,, lepas ni saya akan rajin tengok n blajar dri blog cikgu,,,so INTERESTING…

  24. nur haszatul akmar says:

    emm..esok sye exam sejarah kat skola smk bandar t6 kluang,,, doakan sye ye,,,

  25. Cikgu Azid says:

    Amin..insyallah kalau dah berusaha,pasti daopat hasilnya.

  26. Cikgu Azid says:

    Hehe..bagus2..teruskan usaha awk ye..mudah2n awk mudah faham.

  27. Nurul Husna says:

    ske nota nie…ringkat tpi padat..x ske bkk buku…so klu nk be bkk kat sini je..heheh..thx ckg Azid..mcm nme classmate sye..huhu~

  28. mohammad anuar says:

    sngat membantu laa cikgu… terima kasih….

  29. izzati says:

    thankz ckgu.. nota ny sgt brguna kpd sy.. sgt mmbntu..

  30. shafiq says:

    ajarkan saya sejarah kawan kawan

  31. ivy paul says:

    wow ! gud dis note…i juz faced exam sejarah tadi…hahaha!!

  32. ALIPZ(SMVKK) says:

    thank very much for your notes

  33. raihanah , says:

    terima ksih , singkatan sperti ini byk mmbantu sye ^^

  34. xiiaoka says:

    nota ini membantu saya juga :) thank q :)

  35. NUR ZAIWATIE says:

    BLEH TAHN NOTA SEJARAH. . . .BLH X PADATKAN LG NOTA TNTNG PIAGAM MADINAH. . .TING 4. . .SBA BAB TU SSAH CKIT NK INGTT. . .

  36. yvonne says:

    teacher, can i noe wat the different for organisasi sosial di india dan indus??
    my skul teacher said is not same, but my reference book jz hv tamadun india wan~

  37. jennyfers says:

    thx teacher~

  38. Cikgu Azid says:

    welcome.. :)

  39. mohd alif says:

    cikgu…sy ingin lulus sejarah….tp apakah tip untuk menghafal sejarah…

  40. eyena jamal says:

    boleh membantu jawab pekse..=’)

  41. TIAN says:

    TO THE PUBLISHER : Do I only need to read these notes from here then I’m able to answer the all questions for the tests ?

    P.S. Please do reply me to my email ’cause I seldom visit this website. Thank you very much.

  42. Cikgu Azid says:

    Dont loose your hope..Keep reading all notes in this blog k? Im sure u can do it.. :)

  43. zara says:

    esei tiada ka ? klau point2x tidak tlampau faham

  44. kei says:

    hey! thanks sir! those informations are useful to me! thanks alot! update more ~

  45. Cikgu Azid says:

    welcome kei… :)

  46. gurl says:

    salam sejahtera cikgu….sy calon spm 2011,tinggal 20++hari percubaan spm coming soon…but i not yet start 2 study sej,b’coz i need to focus on my bio,fizik,kimia…i very weak in my sains subjek…so i ingin tanya cikgu Azid,kalao sy hanya baca nota yg ada pd blog cikgu ini,dan buat beberapa set soalan sejarah…ermmm…cukup tak??
    setiap kali exam sej,sy akan baca textbook,tapi memang tak cukup masa…lepas baca lupa pula><cikgu…wat can i do now??=(

  47. ali says:

    Assalamuallaikum,

    cikgu, nota yang anda papar kan ini sgt padat dan berguna bagi sya . terima kasih doakan saya ea

  48. jiewunxx says:

    god..!! heheheh

  49. geer says:

    cikgu ,
    cikgu ini sambung bab1 dan 2 keh???????

  50. geer says:

    anyway easy to memorize
    thank you sir……………

  51. enthira.enthira@gmail.com says:

    good notes.can sir publish all notes to my email??

  52. enthira.enthira@gmail.com says:

    good notes

  53. Michael D'Souza says:

    Thank you, sir.

  54. aan says:

    thank you very much,sir!!

  55. jeannieca says:

    TQ SO MUCHHHHH . . . !

  56. rachel says:

    good notes !

  57. me says:

    sir…the notes is too short..its hard to make an easei for history subject on paper 2..

  58. me says:

    can you email me the notes for easei..

  59. syaniza zaza says:

    it is more easier for me to remember since i am university students.This note help me a lots in presentation bout civilization.Thaz a lot sir

  60. aira says:

    tq so much..easy to understand..

  61. ifanah mihsah says:

    erm..rasanya sejarah perlu diperbetulkan..

  62. aina dalilah says:

    terima ksih 4 the notes,, bley antar kat sye x,, ermm,,sye bru nk msuk f4 ,, tringin sgt nk blja sjarah cepat2 ,, thnxx

  63. Cikgu Azid says:

    Tahniah cikgu ucapkan Aina..kalau nak nota2 ini,just copy n paste dalam microsoft word then save as..simple n easy..kalau nak dapat lebih keberkatan,print n photostat kepada rakan2 Aina..awk dapat pahala,n cikgu pun tumpang sekaki pahalanya itu.. :)

  64. Danial says:

    BEST>>>>

  65. biha says:

    thanx…………very useful!!

  66. nani says:

    boleh x tunjukkan tip nak jawab soalan kertas 2~~

  67. nani says:

    sebenarnye sye x minat sejarah ..tpi saye cube nk minat,,e2lah sye cari nota yg mudah sye igt,,cikgu punye nota senang & mudah,,terima kasih cikgu,,

  68. Cikgu Azid says:

    cuba search..dalam post wall blog cikgu ade bagi tips2 ye..lagi satu rajin2 bukak blog ini..insyallah ada tips2 n soklan2 target yg dijangka keluar.

  69. Cikgu Azid says:

    belajar sejarah bermula dengan TAK MINAT. Minat akan datang bila kita cuba mencari disebalik sebuah kejadian sejarah itu berlaku. Kenapa ianya berlaku begini,dan kenapa tidak begitu. Contoh kenapa Tengkorak Perak Man yg dijumpai di Lenggong perak dalam kedudukan seperti terkangkang mencangkung,kenapa tak terbaring rata? Lagi,kenapa tamadun awal suka dok tepi sungai,kenapa tak duduk je sebelah KLCC ke,KLIA ke,Jambatan Pulau Pinang ke? hehehe..maksud cikgu,timbulkan persoalan sebegitu k?

  70. nani says:

    ermmm,,terima kasih cikgu,,

  71. nani says:

    insyaAllah,,sye gune nota ini sebaik mungkin,,lgipon sye baru aje nak masuk ting.4

  72. barumasukform4 says:

    minta kebenaran nk gune nota cikgu.. untuk buat keje sek: nota.. Buku teks x dpt lagi.. terima kasih :)

  73. taun dpn form4 says:

    mekasih….dpt paham sdh

  74. alya says:

    sy suka sgtsgt sjrh fom4!
    hehehe….
    tapi kan cegu,, bole tak bg tips2 mcm mne nk jwab esei dgn cmrlang…?

  75. mey says:

    thx 4 everything…

  76. nani says:

    betul 2,,baru masuk form4,,mnx kebenaran gune nota cekgu nk wt nota,,

  77. EYKA says:

    BEST GILER

  78. UchihaZero says:

    thx for the info now i can finally question the teacher back when my teacher ask this question… Thumbs up for u teacher azid

  79. Cikgu Azid says:

    Thats why la u need to read this note 1st..congrats!!

  80. Eric says:

    Thk…it is a good notes which can hlp me to complete my exercise…LIKE!!

  81. gbrieluv says:

    good note…:-)

  82. SERENITY MELODY says:

    Thank you very very very much for all of this..your notes is really helpful…i hope you can make other note..you’re the best teacher,Cikgu Azid..

  83. Aslamyyah says:

    1st of all sy nak tanye, macam mane nak ‘couple’ ngan subjek sejarah? jujur sy ckp, 4 taon sy blaja sejarah, tak pernah dapat A, B je memanjang, sejarah la punce slip pmr sy ad B, kadang2 fed-up pon ad, mane silapnye tak tau la, mungkin sebab baru bape baris bace da ngantok, hehe. . cikgu bole tolong tak? spm taon ni sy na tebos balek 4 taon sy tu dgn dpt A dlm sejarah. . tolong!!

  84. Steve Patrick says:

    Terima kasih untuk nota ini, cikgu. Senang untuk ingat walaupun saya baru masuk tingkatan 4. Hehehe. =)

  85. Cikgu Azid says:

    Bila anda give up..anda gagal..berani untuk cuba dan terus mencuba..Sila search di google TEKNIK BELAJAR SEJARAH..

  86. GHAAN says:

    thank u very much sir….
    this is really superb

  87. haziq says:

    cikgu, nota cikgu amat mudah untuk saya menghafal nya, boleh saya minta jasa baik cikgu untuk email kan semua nota cikgu ini kepada saya?saya amat hargai jasa baik cikgu, by the way im new in form 4 this year so i seriously need your help with this subject sir,my teacher told me that this year history is divided into 3 paper, can you tell me exactly what is paper 3 and how does it looks like? i really need a master help like you sir. thank you very much for your kindness.. only ALLAH can bless you. =))

  88. s.harvindan says:

    thank u so much sir……..can sir send all the notes of sejarah form4 to my email pls pls pls sir.thank u.

  89. alif says:

    huhhuhu

  90. thnx 4 ckg azid…nota ny so simple but ia padat…
    ia mmdhkn saya 4 nk wat nota…

  91. Yaya says:

    cikgu , tak berapa lengkap la note neyy . saya carik dah empat lima kali dah tapi still tak jumpa lagi :';

  92. aini says:

    that so cool note i like it…thank you cikgu azid….!!!

  93. aini says:

    that so cool note..i like that..!!!thank you cikgu azid..!!!

  94. khamissiah says:

    tq……….haha…siap nota aq ,,,
    copy and paste ajak,,,,

    *simple tp padat
    *senang nak paham
    *thanxzzzz~~~~~

  95. nisa says:

    tq so very much..this step easy understand…

  96. eyra fazyra says:

    hehehhe…ciap gak nota sejarah……tq s0 much……

  97. sevenfolds says:

    mengapakah tamadun awal manusia terbentuk di kawasan lembah sungai ? sila beri tunjuk ajar ya :)

  98. niena gomez says:

    okayy now i can rmemorize this note faster..it`s short n simple..

  99. poo yee says:

    agak bagus nota ini.tapi kurang warna warni.jadi agak,membosankan.seharusnya,tambah sedikit gambar berunsur kartun.

  100. tiera_jun ki says:

    erm..ok gak nota nie..phm la jgak..x yah nak susa2 bce kt reference book..

  101. combat2064 says:

    bagus la, rindkas dan padat, cuma membosankan sket sbb x de gmbr cam poo yee kata….dan sevenfolds, sbb diorang dpt cucuk tanam, sumber makanan dan perdagangan kowt

  102. erny amylia says:

    perr…..mantap gak nota ni….tak yah beli bku rujukan

  103. Sincan says:

    Terbaik lah cikgu dottt

  104. nick says:

    apakah ciri2 masyarakat y tidak bertamadun di dunia moden nhari ni

  105. Cikgu Azid says:

    Cuba renungkan kembali ciri-ciri masyarakat jahiliyyah..kemudian bandingkan dengan negara2 moden sekarang.

  106. maria muhamad says:

    nota2 ringkas ni mmang yg trbaik sbb byk isi2 pnting dan padat…

  107. lara elysa says:

    nota ni ringkas tpi adakah ianya padat??

  108. lara elysa says:

    nota ni ringkas tpi adakan ianya padat??

  109. leyka funny says:

    hhmm..tis note vry simple..thks a lot :))

  110. opie says:

    saye pelajar smkpp :> naseb baek ade nota nie kalow tk salin satu buku teks laa jwbnyer><

  111. cek mi says:

    senang tak payah nak salin dari buku teks yg panjang nye bejela jela.

  112. superdancer says:

    notanya ringkas tapi x padat dgn isi2 penting

  113. nadiah binti mohd zaini says:

    fungsi tamadun

  114. pelajar cemerlang says:

    terbaekkk….. akhirnya siap gak nota sej aq nie.. fuh !! trimas ckgu !!

  115. nur zafirah says:

    bagus la note ni,,snang nak fhm,,ringkas dan pdt..thanks who’s create this web site

  116. hitsuke.argent says:

    bezt r nota neyh,,ringkas n padat… :)

    m0st like..

  117. thresa benidicta says:

    bgusnya nota ne…x pyah pnat2 slin stu bku teks,,,huhu.

  118. along love aisyah says:

    terbaikkkkkk..lah pok

  119. atif says:

    terimakasih sensei

  120. nurul says:

    trima ksih :D

  121. dayah tikah says:

    perkembangan tamadun lain di dunia?????

  122. FarrizFisal says:

    Terima Kasih sgt2, sungguh membantu, best website ever :)

  123. liyN says:

    tq c.g azid…nota nyh bnyk membantu syer…c0z ia ringkas tetapi padat so dpt larh ingt…makaseh.. :)

  124. asraf14 says:

    TERIMA KASIH CIGU!!!!

    regards from sandakan,sabah….=D

  125. zaty cun says:

    tengs tecer , im think this notes is easy to me , for understand and memorize in my mind , tengs , :)

  126. Natasha says:

    Salam, nota ni berdasarkan buku teks form 4 atau dari buku rujukan?

  127. tsukyomi says:

    ???? or ??? ????

  128. Maryam says:

    x apalah klu x ada warna yg byk. Biarla korg sendiri yang kasi highlight mana yang kamu rasa penting,maksudnya korg bukan shj print nota ni tp ko juga baca..! anyways thanks Cikgu Azid! klu dibandingkan dgn buku rujukan,buku teks dan nota ni.. Nota ni lg ringkas tp padat!

  129. jeyendranjey@yahoo.com says:

    hi jey

  130. dayamidi says:

    note niew cukup jelaz n mudah di fahami..
    harap banyk ag nota cm niew diadakn atau diwujud kn..

    thanz.. sape yg buad nota niew..
    thanz sangt..<3 harap maklum. huhuh

  131. amir says:

    ak wak nota ni kat sekolah…trus kne mrah ngan cikgu sbab cikgu ak nak nota dlam bntuk peta minda

  132. Atirah says:

    terima kasih cikgu :)
    semoga Allah memberkati cikgu .. Aminn

  133. wan says:

    boleh saya tau jika zaman Paleotik , Mesolitik , Neolitik dan Logam ini betul2 wujud tolong terang kan dengan jelas 4 zaman tersebut ada masa zaman NABI apa? saya pernah sekolah dulu BELAJAR TENTANG SEJARAH DAN SKRANG BARU SEDAR ADA PERBEZAAN YANG SANGAT KETARA. BILA DI KAJI SEMULA PERBEZAAN ZAMAN KETAMADUNAN NABI2 DAN KETAMADUNAN MANUSIA SEPERTI SEJARAH NI DI TERBALIK KAN UNTUK KABURKAN FIKIRAN MANUSIA YANG DICIPTAN ALLAH DARI ZAMAN NABI ADAM.

  134. zaty cun says:

    terima kaseh , nota nie byk membantuu zaty yg cunn nie , hehe XD .

  135. MEFAZIHA says:

    TQ SIR … ALL THE BEST … KEEP IT UP …

  136. sha says:

    byk membantu…..saya dah x larat tgk buku byk huruf,,,,wakakakaka

  137. Budax Dieyla says:

    Dieyla suka mai blog ni…
    Skunk parent dieyla tak payah susah lagi kuarkan duit untuk belikan dieyla
    buku rujukan sejarah….nota di blog ni cukup ringkas,lengkap dan padat sekali…
    nnti boley lah dieyla suggest kat frenz2 dila untuk buat rujukan di blog ni tanpa
    kuar kan duit…

  138. NURUL says:

    sangat mebantu. Thank you ^^

  139. Shafiq FArhan says:

    Senang nk cri information dlm blog nie…x yah ssh2 nk cri dlm buku teks…pning da menyelak buku stebal2 tu..huhu BEST..:)

  140. cutebaby says:

    suker ssaaaannnggggggattt.. ! doakn syer yea ckgu… ^^

  141. zackary says:

    allah!!!!!!!!nak kene salin sume ni!!! esok nak kene anta!!!!!

  142. shanush says:

    senang nk cari information dlm blog ini !best!!!!!!!!!!!!!

  143. awatif says:

    nota ringkas n padat…. BEST!!!

  144. acap says:

    nsib baek aq jmpa blog nii..klau x…kena la aq mrh kt cikgu coz x siap nota

  145. cha edigawa says:

    ma kc bnyk2 . . dgn ada nota sejarah ni sa ble bt nota dgn senang . . ringkas . . padat . . dan kemas . .

  146. cha edigawa says:

    ma kc bnyk2 ya nota sejarah . .

  147. cha edigawa says:

    ma kc bnyk2 nota sejarah . .

  148. Remaja says:

    alhamdulillah~ dapat jugak nota yg ringkas,padat dan senang difahami… :D

  149. umapputira says:

    simply awesome……………………………….

  150. ma kc ya nota sejarah .. karna ada nota sejarah sa ble buat nota dgn sgt ringkas dan mudah jgk tpat padat serta saya dpt menghasilkan sebuah nota yg sgt ringkas dan jgk menarik ..

  151. jimmy says:

    wah>>>bagus…belajar kat dlam kelas pakai blog ny jer…hbt..x yah susah2 bwak buku pergi kelas… terbaek!!

  152. Mathilda says:

    damn nice nota la 10q

  153. farizan says:

    apakah sistem kepercayaan tamadun hwang ho

  154. Raihan says:

    Cikgu, terima kasih. Nota ni sangat membantu sebab kalau baca buku teks panjang sangat. Terima kasih :)

  155. anis_chopa says:

    okay nota sy dah siap ! thnx a lot :)

  156. LYSA says:

    Salam. Adakah nota yang diberi ini lengkap untuk digunakan pada jawapan exam? atau perlu tambah beberapa fakta?

  157. misz areyna says:

    nota yg ringkas..sye suke ;)

  158. syaloveSUJU says:

    thnkss byk2 ckgu…ringkaslh utk saye wat nota…dhlah cg saye nk esok…mujur ade nota ni…last word:TERIMA KASIH

  159. nurul farahin says:

    terima kasih ,,, nota sejarah ini boleh membantu saya menjwap soalan pepereksaan…..terima kasih banyak banyak……

  160. keoniesa says:

    nota ini amt ringkas…terima ksih…

  161. ami says:

    thnx mnyak2 dkt ckgu azid bb wat nota yg ringkas n pdt gilerw nih…

  162. steph anie says:

    tq very much sir Azid!!!memang bagus nota cikgu………..memang gilerr…….!!!!!!!!!!:)

  163. Dheeya Aqeela says:

    dgan ad nya laman nie dpt mmdhkn lgi nota & pmhaman sye

  164. ILA says:

    its reAlly awEsOme!!

  165. azura says:

    cikgu. Tamadun Indus cuma dikenali sebagai Harappa sahaja ke, mana Mohenjodaro…dah sesuai tapi kalau cikgu letak dalam betul jadual lebih sistematik…

  166. yuna is munirah says:

    cikgu terima kasih suda bagi nota ringkas ini.Kerna nota ini saya dapat mata tertinggi dalam sejarah di kelas.Sekali lagi ribuan terima kasih.

  167. marina says:

    terima kasih atas nota diatas……saya pasang niat tuk masuk kolej tahun depan tp kredit spm tak cukup tapi lepas dah bekerja semangat nak sambung blajar tu jd lebih kuat lebih lebih lebih lg untuk berada dalam kerjaya yg saya impikan …dgn nota ni bole saya guna untuk ambil spm ulangan tahun nih 2012……terime kasih banyak…sgt membantu…

  168. siti says:

    terima kasih..cikgu ats nota yg cikgu sediakan sy mudah memahami ape yg di ajr olh cikgu sy
    terima kasih cikgu :)

  169. terima kasih,kerana memberi nota-nota begini.Saya amat gembira dan senang utk saya. :)

  170. afila says:

    sistem politik apa??

  171. najihah says:

    ringkas & mudah difahami… :)
    sejarah sangat senang!!! :p

  172. fazil says:

    nota yg baik punya

  173. harrison says:

    bagus lar nota nie….boleh fhm sya….daripada baca buku rujukan yg tebal tu…bagus buka mail nie…hehe…tq..

  174. HangTuah says:

    Assalamualaikum! bag0s nota ni… boleh buat rujukan…

  175. nisha..... says:

    wat to do…?!!!!!??? all our fate to study tiz subjuct… thankzzzz to summmarize tiz as well as u can…

  176. EDWARDLPY says:

    AWESOME!!!

  177. EDWARDLPY says:

    AWESOME!!!

    this’s most usefull i find all webpages!

  178. deashana says:

    sangat effektif untuk masa masa dekat ujian….terima kasih cikgu,

  179. MUSTARI says:

    thx cikgu……..

  180. arif zharfan says:

    esok da exam nasib baek ad nota nie

  181. nadia farhana says:

    thanz sgat2..dpat gak sye wt ulangkaji tok sej esok..insyaallah bole llus,.
    thank you ckgu.. :D

  182. afiq bt says:

    saye memang minat subjek sejarah dari tingkatan 1 lagi..
    dengan nota yg cikgu telah berikan ini maka bertambah semangat
    lah saye belajar subjek sejarah di tingkatan 4.. :)

  183. AshyR says:

    ESOK DAH LA EXAM SEJARAH ~ LEGA ADO NOTA NEH ~ MASEH ~ :)

  184. syafnami says:

    TQ CIKGU ~ :3

  185. afiqah says:

    sangat membantu :D terima kasih.

  186. aliah says:

    nota-nota cikgu semuanya bagos2… saya pon sng faham…. terima kasih cikgu……

  187. THEEPA says:

    HI SIR,
    YOUR NOTES ARE MOSTLY HELP ME TO REFER FOR MY MONTHLY TEST.TQ 4 UR NOTES.

  188. SaiyukeHun says:

    bgos memang bgos tpi cikgu kena update jugak blok nie ade yg dlm buku ade kat sini x ade
    pape2 pon thanks…

  189. niny says:

    thank you for the note

  190. Harvinder says:

    Thanks for the information .. It help’s me a lot :)

  191. NORFAZRINA says:

    TERIMA KASIH BYK.

  192. Lawrence says:

    Terima Kasih Cikgu~

  193. princess cherry says:

    This notes are very useful to students. Thank you!

  194. AIMI AMNANI says:

    alhamdulllah . nota cikgu senang faham . terima kasih cikgu

  195. marul says:

    terima kasih cikgu…saya suka nota cikgu.. :)

  196. shalini says:

    wow wat summary.i love sejarah

  197. rodiah says:

    terima kasih atas nota bab 1 ini, saya rasa saya boleh score apa yng saya mahukan untuk periksaan penggal pertama ini, harap ini membantu sedikit sebanyak ;>

  198. fadhilah says:

    salam cikgu,
    cikgu pnye nota sejarah nie bagus lh boleh tak cikgu email kn semua nota tingkatan 4 dekat email saye..

  199. hanis says:

    sng la…. rngks ja nota ny,,, ny yg best ny,,

  200. Li Wen says:

    Thank . : D

  201. nad nadia says:

    tq cikgu
    cg pnye nota ni cgt bagusla boleh x cikgu leh x emailkn cye semua nota sjrah tingkatan 4 & 5 kat email cye :)

  202. kaderi says:

    terima atas nota ini.Banyak membantu pelajar yang susah

  203. arniey peace says:

    tengs cikgu.! sebab nota sejarah yg cikgu buad.! sy tak jadi kena rotan dgn cikgu sejarah kami:D hihihi.! btw. , nota yang nie. sangat membeantu sy ;)
    thankyou so much :)

  204. Manggala says:

    Cikgu adakah nota ini penting utk exam

  205. Manggala says:

    bolehkah saya baca nota ini je utk exam

  206. Sathia says:

    Terima kasih cikgu ! Nasib baik ada nota ni , senang sikit kerja saya :D

  207. lancu susu says:

    mcm barua!!!! xmnarik lngsung!!!!

  208. Izet Affina says:

    Salam , nota Cikgu boleh tlg saya dpt keputusan yg bagus exam pertengahan nt. & doakan saya dpt cikgu yg boleh ajar sy betul2 di SMKSA Muar sbb cikgu yg ajar saya Sj skrng ni lebih suka tolong bacakan buku Sejarah tu dari mengajar :( TY a lot !!

  209. Khairul says:

    Salam, nota cikgu ini sangat membantu saya untuk lebih memahami tentanng sejarah.. Terima Kasih Cikgu Azid

  210. emiera says:

    thankss cikgu!! nasib baek ade n0ta,,snang ckit buat kerje umahhh…ehehehehe

  211. NiniHanini says:

    saya dah nak exam minggu depan..nasib baik la jumpa nota2 niey..thanks bnyak!!!Doakan saya dapat A+++

  212. anis eshah says:

    trime kasih ck …

  213. Vama Dev says:

    ringkas, tepat dan padat…
    lama saya cari nota sejarah yang bagus,
    akhirnya jumpa!!!

  214. Haziq says:

    nota sejarah ini sedikit sebanyak telah menolong saya untuk ingat benda-benda yang susah dalam subjek sejarah . .
    sebelum peperiksaan , saya boleh rujuk nota sejarah ini , cikgu . .

    Terima kasih CIKGU AZID !!

  215. hanifah says:

    Cikgu, boleh ye saya copy bab1 sampai bab4?

  216. shida says:

    terima kasih =)
    sekarang saya dpt menghafal nota-nota ni

  217. Nieysa says:

    Nota Yang Padat Dan Bernas .. Thanks a Lot Cikgu !

  218. seha says:

    nota ringkas jep ..esok sy periksa ..doakan sy :)

  219. thank you …. all the best…semmmpoii

  220. aqw ler says:

    tq for this note…nota yg ringks n sng nk hfl…doa kn sye esk sye exam sjr…

  221. PRINCE KNIGHT YAMATO says:

    Cikgu……..Boleh saya nak contoh kertas ujian 1 & 2

  222. THEEPA says:

    TQ SIR.IN MY SCHOOL MY HISTORY SIR ALSO USE YOUR’S NOTES…
    I NEED ONE MORE HELP FROM U.CAN U SHOW MID YEAR EXAM PAPER FOR SEJARAH.

  223. zulaikha halim says:

    thankss cikgu , esok exam sejarah , harap2 dpt buat dengan merujuk nota sejarah niee , doakan saya cikgu .

  224. LYB06 says:

    Thanks! ur notes helped me so much:) very effective and the best part is that it doesnt make me sleepy!

  225. yam says:

    thank cikgu

  226. Nicholas says:

    wow! so useful! thx for the notes! it is more easy than flipping through the buku teks and finding kata kunci!! :D

  227. SarahAdlynn says:

    thank you teacher, was not sleepy reading this rather then the textbook :)

  228. SarahAdlynn says:

    Thank you cikgu. Was not sleepy reading this rather then a bunch of boring textbook pages :)

  229. eycah trw says:

    ringkas dan padat,..thanks you

  230. amy says:

    thankyou, very useful yet enjoyable

  231. ShahRiL Dye says:

    makasih cgu.. sesuai untuk ulang kaji.. hehe

  232. khairul anwar says:

    hrap2 dpt jwb exam eck…..amin..
    thanx u soo muchh

  233. denjelldany says:

    saya ni…memang lemah sejarah..saya perlu kan lagi banyak meambaja dan membuat ulang kaji d rumah….

  234. elantamilan says:

    gt sme ringkas r cikgu…………….

  235. elantamilan says:

    pls help me my exzam on sun or gt any tips r cikgu

  236. naveed says:

    tq sir…..its very helpfull

  237. naveed says:

    thankzz sir….its veryhelp full

  238. adli says:

    salam..cikgu azid, nk copy nota ni bleh x?
    sbbnya sy nk bca snang skit..

  239. so cool…tank u sir..

  240. yess! i got A in history .. tenks cg.!!

  241. nurotuljannah says:

    terbaik ah….. note ini sgt mmbntu

  242. izzah says:

    nota yng sngt membantu , trima kasih .

  243. ezah says:

    membantu saya lebih memahami fakta sejarah……

  244. titas cool says:

    mohon share

  245. peliey jr says:

    thank teacher..

  246. jaya says:

    memang nota yang bagus

  247. sharwin jaya dass says:

    cikgu,,boleh tak ringkaskan nota ini sikit lagi,,,tapi nota ini lebih mantap melebihi buku rujukan

  248. Farahwaheeda says:

    Terima kasih cikgu Azid, nota2 cikgu sangat m’bantu saya yg akan menduduki SPM x lama lg :)

  249. akma says:

    assalamualaikum awak semua ngah study ke bagus lah mcm tu ,lagi pun nak pekse so kne wat p’siapan awal

  250. abcd says:

    ada fakta y salah. mesopotamia bkn dri bhs Greek.

  251. sohai says:

    best note….but too long …spm have present or not ?

  252. eyka mazlan says:

    Nota yang sangat menarik .banyak nota-nota yang diambil dari buku teks dan dibuat dalam bentuk point cmnie .terima kasih ,banyak membantu saye . =)

  253. auni athirah mansor says:

    cikgu,kalau utk ketas 3 next year mcam mane?

  254. Fakhrorazi says:

    Thanks..

  255. acapapiz says:

    dalam banyak-banyak pengisian hwang ho ni mane yg paling banyak masuk peperiksaan??

  256. alonk says:

    nota nhe mudah d fhmi n senang d ingat brbanding buku2x yg lain…ringkas n tpat..hrp2x dpt mbntu sya tyme exam naty….:~)

  257. amir says:

    Salam. saya amirul from smk victoria instutution … bab 9 tak de ke ??

  258. wan putera says:

    cikgu leh bagi dalam pdf tak??? ^_^

  259. Vijay veripudicha rasigai says:

    I Love Sejarah !

  260. trima ksih kerana mwujudkan nota yg ringkas ini…nota ini sngt brgna kpa smua :)

  261. Pua Jayson says:

    Terima kasih cikgu kerana telah sediakan nota semua bab, sangat membantu saya.

  262. ayu says:

    prepare tuk paper 3 nnti..

  263. amalia says:

    terima kasih kerana membantu saya utk mempersiapkan diri bg mnduduki peperiksaan akhir thn yg bakal..nota ini amat membantu saya

  264. faez_izah says:

    trima kasih…mmg terbaiiiek ah,,,pening nk cri bhn utk kertas 3 sejarah…soalan sbp..susah…6t lau cg ade tips nk jwb krts 3 sej tlg email kt sye ek..tq

  265. pjot says:

    thanks bg empunya bl0g eyh…ini leh bntu aku lm paper 3

  266. epul cepoi says:

    nota yang cukup mantap dan banyak isi.tmer kasih kepada yang membuat nota ini

  267. afiq says:

    nota ini membantu saya untuk menjawab peperiksaan nanti..

  268. afiq says:

    terima kasih cikgu azid.. :)kerana memberikan nota-nota yang amat ringkas ..

  269. alifiena says:

    good note…..dapat pake rujukan untuk jawab sejarah kertas 3…hehehehw

  270. afiq says:

    ni note untuk kertas sejarah 3 je ke??

  271. Pawitra SMilez girl says:

    its nice..easy to learn…:) <3..:)

  272. bdkbaek says:

    bgos btol note nie..time kaseh bnyk2..sng nk hafal bile bace note nie..

  273. fuyoo!!! best gler bace…

  274. Natasya says:

    terima kasih, cikgu!

  275. jwan nour says:

    thanks a lot cikgu ~ rujukan ni..sy kongsi dgn kwn2…terima kasih bebanyak

  276. nini says:

    Nak copy semua notes form 4 n form 5 tau. Thanks… subjek sejarah je ad? Bleh x recomendkn other website for other subjects? science stream

  277. fikri pakoie says:

    gempakkkkkk aku dah lah fail sejarah.. ha3

  278. cikgu azid blh sy tahu sejarah penting dlm spm ke?

  279. AQemal Nordin says:

    terima kasih cikgu kerana berkongsi idea . doakan saya semoga berjaya jawab dengan tenang untuk paper sejarah SPM 2012 pada hari esok ;)

  280. Terima kasih saya ucapkan kepada cikgu Azid kerana telah menyediakan nota-nota ringkas ini.Alhamdulillah dengan noa ini saya dapat berlajar dengan mudah untuk persiapan tingkatan 4 tahun depan

  281. Wanie Zuki says:

    Salam, terima kasih cikguAzid for sharing this… Sedikit sebanyak ia dapat membantu saya untuk bersiap sedia untuk menduduki tingkatan 4 next year! :)

  282. etchy jun joo says:

    nota yg sangat berkualiti,,,,ringkas dan lengkap…

  283. Cikgu ACid says:

    X Hebat PONNN!! Blog Aku hebat lgi!!! Ni bkan blog ni website!!! Nota Ringkas sangat…Aku ada nota terperinci lagi!!! Semua Orang diminta masuk blog aku yg hebat…
    (cikguacid-smxxx.blogspot.com)

  284. Murid smxxx says:

    Minta maaflah cikgu azid… cikgu acid saya ni perangai dia terok skit… :)

  285. Murid cikgu acid says:

    Minta maaflah cikgu azid… Perangai cikgu acid saya ni terok skit… :)

  286. Murid cikgu acid 2 says:

    Dia mmg nama pon cikgu acid.. mmg suka buat acid kat orang…

  287. mohd lufti says:

    salam, cikgu. pertama sekali terima kasih banyak atas nota2 cikgu. Saya yakin cikgu pasti seorang guru yang rajin dan berdedikasi. Terima kasih sekali lagi. Cikgu, maafkan saya, sekadar bertanya bagaimana utk download nota shj daripada web ni. saya nak buat filing nota2 cikgu nih. tapi kalau saya download, akan terprint semua tulisan kat page2 nih. tq

  288. Wow, boleh ulang belajar utk nexyer f4.. useful::))))

  289. khati says:

    ckg,nota bab 2 ada tak…??

  290. Cg sejarah says:

    terima kasih yg terhingga cg….

  291. ges says:

    nota ni banyak beri maanfaat kepada semua orang….tq for this notes….

  292. like a boss says:

    LIKE A BOSS SIR

  293. Saif Imran says:

    terima kasih dengan nota ni.. ia sangat membantu…

  294. Nur Sabirah says:

    Assalamualaikum cikgu, terima kasih banyak-banyak untuk nota ini kerana banyak membantu saya memahami sejarah dengan berkesan.

  295. seela says:

    100% usefull !!!

  296. Roxyxx says:

    really helping me in making nota ringkas. terima kasih :)

  297. Nur Najihah says:

    wah,senang la keje kalau macam ni..
    x perlu susahkan diri buat nota sendiri..

  298. sean ong says:

    10q sir!
    sangat ringkas dan padat…
    sednang hafal…

  299. Ong Tze Sean says:

    ah…
    ada yang salah tulis…Dynasty Chou bukan Chao
    chao lain…

  300. yanie says:

    wah.. boleh lha sa bwat nota yg ringkas n snang untuk ulang kaji… :)

  301. syamilia says:

    saya tak minat dengan subkjek sejarah. .cam mana nak membuatkan saya minat dengan subjek sejarah ni. .saya tak tau cam mana cara tuk menghilangkan rasa tak suka dengan subjek sejarah. .yang topik paling saya tak suka, pasal zaman paleolitik, mesolitik, neolitik dan logam. .sebab tu tahyul belaka, disalah tafsirkan islam. .ianya tak logik,

  302. asalammualaikum , Thansks sebab nota ni . Hehe ^^ * Ia sangat membantu . l Tapi iklan ni ada mengacau sedikit , Ia agak kurang menyenangkan . Harap maaf . Hehe .

  303. syamilia says:

    Boleh tak iklan kat belah kiri ni dihilangkan. .buat semak je la, dan menyusahkan. .

  304. Zwaa says:

    Tolonglah buang iklan tuh , mcm mana nak salin nota . Semak tahu tak .

  305. boleh tak remove iklan tu ?
    Susah lah nak tulis nota ==’

  306. muhammad zhaffiz says:

    thank you

  307. HaniF says:

    Terima Kasih cikgu! mlas nk tulis panjang2. sebaik ada nota ringkas.. tak sakit tangan.. Hahahaha…. ;) :D :)

  308. HaniF says:

    Terima Kasih Cikgu! kerana bagi kami nota ringkas sejarah! ;) :D

  309. Aredib says:

    terima kasih cikgu kerana memudahkan lagi untuk saya memahami sejarah dengan lebih mendalam :)

  310. layla says:

    serius nota siap cepat …..buku teks panjang sangat ….pening kepala

  311. eika nabila says:

    trima kasih byk2 yea ckgu..sgt2 membantu saya untuk buat nota..buku teks,,tak paham langsung, dah laa pnjang bejeler2..trima kasih skali lagi..

  312. terima kasih banyak!!!!!!!!!

  313. rif shah says:

    Kemas, lengkap & ringkas.

    Thxx :D

  314. Tm 3boy says:

    Terima kasih yang teramat kepada cikgu azid =) nota ini sangat membantu orang mcm sy yg mngambil spm persendirian =) terima kasih

  315. suefyah says:

    salam ckgu,nak tnya,nota ni 100% dari buku nota eh ?

  316. suefyah says:

    sory2..i mean *buku teks

  317. miss melike says:

    thnks.. stress bile nota x siap.. nmpk jek nota ckgu nie, smua msalah pun settle.. yq so much.

  318. An Edzuan says:

    Assalamualaikum..cukup berguna bagi saya yang dah BEKU ni.. bukan pelajar sahaja yang akan menduduki perperiksaan, sebaliknya orang yang telah bekerja juga perlu menduduki spm sekiranya mereka yang bekerja di sektor kerajaan ingin menduduki KPSL.. saya tidak dapat belajar dengan baik dizaman sekolah kerana kekangan kewangan keluarga.. jadi saya ambil kesempatan apabila sudah bertapak di sektor perkhidmatan awam untuk sambung belajar dan menduduki KPSL.. terima kasih cikgu…

  319. Fara says:

    Thank you so much cikgu! :)

  320. iza says:

    cikgu, terima kasih sbb membantu sy membuat nota dgn lebih mudah. sy doakan cikgu dan keluarga sentiasa sihat dan bahagia. aminnn :)

  321. luffy says:

    terima kasih. sgt mbantu sy ni… heee.. nk buat homework dulu… thanks !!!

  322. myra says:

    TQ cikgu, saya suka sangat dengan nota cikguuu , tQ very much

  323. Hurairah says:

    Assalamualaikum.terima kasih atas nota ini.Mohon mntk izin sbgi rujukan ulangkaji sya.terima kasih.

  324. YusrinaSeungHo says:

    i like history… this blog helped me a lot. so, thank you to Mr. azrin. this is may also, help many of students to make reference in this blog. ^.^ –”peace”–

  325. Lan Todak says:

    TERIMA KASIH CIKGU !

  326. KidBlaze says:

    Terima kasih Cikgu , nota ni sangat membantu saye..

  327. N3yMaR 11 says:

    Awesome note…I love this

  328. Byyzaarul says:

    Thanks to cikguazid , Boleh study dengan tenang :)

  329. Tazihan says:

    asalamualaikum cikgu terima kasih atas tunjuk ajar cikgu kepada kami…. ini menyenangkan saya untuk belajar sjarah…… cikgu boleh x padam iklan katil nie … rimas laaa…… ok mksih cikgu esok saya ada ujian sejarah jdy x pyh buka buku tgk kat blog cikgu pon sudah cukup

  330. Sri says:

    10q very much teacher 4 sharing a simple n easy notes lik tis….it help me alot…thank u..:D

  331. jangan tanye says:

    thanks teachers aizad

  332. Uzayr says:

    This website makes me love to learn History. Thank you, Sir!

  333. rooney says:

    terima kasih ckgu!

  334. Yani says:

    Cikgu Azid. Nota yang cukup ringkas dan mudah difahami. :D

  335. khairul says:

    terima kasih cikgu,exam nk dkt dh,nsib baik ad website ni….

  336. aik says:

    Lebih baik kalau cikgu mengandungi soalan latihan atau penguji minda

  337. navin says:

    thank u sir

  338. zan says:

    salam…cikgu..saya pelajar mengulang…saya ambik SPM tahu. 1989…so dah jauh sangat tahunnya…saya nak ambik note cikgu ni…cam mana ye..saya ni kolot ckit hal nak print note…maaf saya kurang ckit hal ni..boleh ckg ajarkan…bolehkan…?saya nak ambik SPM hujung tahun ni…

  339. mardi says:

    tulisan hieroglif trpahat pd makanan?? nota bab 1 tg 4.. apa mksudnya tulisan hieroglif TERPAHAT pd mknan??

  340. nahayzul says:

    thankz.. cikgu nota banyak bantu saya untuk memahami subjek sejarah

  341. nurinajwa says:

    Sangat membantu , thanks ! :D

  342. zizisyahirah says:

    terima kasi ar cg , nota ini sgt bguna , saya gunakan pada masa yg suntuk ini . thx again .

  343. jihan wajihah says:

    terima kasih..n0ta ini mmng b’guna tuk sya..terima ksih cg azid. :)
    biarpun sya tak knl cg.

  344. chacha says:

    tema qaseh sgt … nota nii mmg b`guna tuk sye… sye akn ba jar b`ssgh dn llus gn cemerlang !!! tme qaseh cg azid?

  345. yuyunci aena says:

    terima kasehh , saie fahamm note note neh ;)

  346. Jason Soshi says:

    Kamshamida … Cikgu Azid ! You’re awesome ! Thank you for the note ! Kumapta , Anneyeong ! :D

  347. XD says:

    thx u teacher ………. im really appreciate

  348. Anna Nanieey says:

    Time kasih ye ilmunya :D
    Nnty masa peperiksaan pertengahan thun bley bawa msuk untuk kertas 3 :D
    Thank You.. Thank You :D

  349. athirah says:

    mana nilai nilai murni yang perlu diamalkan oleh rakyat malaysia untuk meningkatkan produktiviti??

  350. aziedah says:

    nota ini akan membantu saya untuk lulus .. btw thank you :)

  351. EmiCumil says:

    ckgu..sy x tw laa,,cmna nk sve die nie..?? cmna erk??:(

  352. EmiCumil says:

    alaa,,daa dpt cre sve die,,sng syk laa..:)

  353. Uzayr says:

    a big thanks to tr azid. memberi nota yang ringkas dan padat. saya dapat highest mark hasil drpd study di website ini :-)

  354. yip kai lok says:

    Good helper for my paper 3 tq ! :)

  355. eeswari says:

    nota ini dpt membantu saya untuk kertas 3

  356. fareeda says:

    bleh wat rjukan tmbhan

  357. Alfashi Harun says:

    Sangat bagus, tetapi lagi bagus jika dipadat dengan fakta yang diletak sebagi nota kecil ditepi buku teks,contohnya maksud ekofak,arkeologi etc.

  358. Nur naeimah says:

    terima kasih cikgu :) kerana menyediakan nota sejarah yang ringkas dan padat . Alhamdulilah :)

  359. kang siew fern says:

    good note!!

  360. Amber says:

    Alot of spelling mistakes

  361. shikin says:

    time ksh utk nota nie…
    bes la nota nie…………=)

  362. Amirah says:

    Thank you cikgu :) Sangat membantu utk dptkan bahan belajar selain buku teks. Sebab saya mmg cepat penat kalau baca buku, hehe

  363. George Fernandez says:

    TERIMA KASIH CIKGU: nota ini telah menolong saya untuk peperiksaan saya.

  364. Najihah says:

    nota yg sgt ringkas dan mudah difahami :)

  365. farid says:

    kotak unicef blah kanan tu menyemak je..nak bace nota pon x bole sbb blocking

  366. aidil iskandar says:

    cikgu. izinkan sy menggunakan nota cikgu sebagai rujukan utk kertas 3 sejarah.. :)

  367. nana says:

    nice tq

  368. shasha says:

    nota ringkas . Thanks a lot . wish me luck for my mid year examination :)

  369. Smiley says:

    Assalamualaikum!
    Wuah! Sayang betul la kat cikgu ni! Rajin betul! Thanks for the note. I know it really helps me grow!

  370. Budak Sekolah Bangsar 2013 says:

    saya jadi pening bila buat latihan..pasal tamadun indus..pasal Mohenjo-Daro, Harappa.. bandar ni dibina oleh Raja Asoka ke? Saya tak jumpa pon mana-mana buku yang cakap bandar ni dibina oleh Raja Asoka… -_-

  371. nur syazana says:

    cikgu ,mcm mane cara nk jwb soalan kertas2,kertas 3 ntuk f4 yg bru first time jumpa soalan2 mcm ni nih?…cikgu ada x contoh soalan kertas2 dan k3?

  372. syuhana says:

    bagus sgt note ni. . thanks cikgu azid XD
    notes that u given are so helping me to make a revision. .
    by the way,, jumaat ni exam sj. doakn sye ek!

  373. julia says:

    thanks for the short notes! sangat membantu!

  374. Ganesh says:

    Terima kasih untuk nota ringkas ini.
    Ianya banyak membantu saya.

  375. acik says:

    assalamualaikum…cikgu , trima ksih byk2 ats nota ni.. menarik gak..tpi yg last skali tu bleh tmbh sikit x ? tmbh nil

  376. annaadilahdiyana says:

    alhamdulillah ..senang nak faham..

  377. fazie says:

    terima kasihcikgu,
    maafkan saya cikgu,
    doakan pelajar spm 13,cikgu,
    <3..hehe

  378. nur khomariah bt mahadzir says:

    rjin ben0 ckgu ni..sya ska ckgu yg bertungkus lumus membantu pljr2..i l0v u ckgu.. :)

  379. uwdaxx jem says:

    rjin ben0 ckgu ni..sya ska ckgu yg bertungkus lumus membantu pljr2..i l0v u ckgu.. :) ckgu d0akn smga sya dpt menjadi pljr yg cmrlang.. ;)

  380. Marco says:

    is there any way for me to download and print this? I’d rather read from paper than computer screen >< hurts my eye. thx in advance :)

  381. muhammad says:

    Awesome note…I love this

  382. amirull says:

    ckgu sya nk mnta izin untk copy nota ni….

  383. laila says:

    mmg awsome la nota2 dia :D

  384. asyraf says:

    terbaikk! Harap dapat membantu sy untuk mnjawab esok

  385. Nia says:

    Advertisement kat tepi ni macam mana nak hilangkan..susah nak baca :(

  386. aDdA says:

    , thankz … dOakn sye spye brjye dgn spm nty yee .. :)

  387. idaa says:

    terima kasi cikgu :) acctually sye xde buku rujukan so sye trpksa mbca nota fom4 dkt website ckgu . hope luluss trial . doakan yg terbaik untuk sye k !

  388. dyg@noralurv says:

    really useful ! syukran ckgu , …

  389. chandra says:

    this is good nota

  390. hapsa says:

    terbaikkkkk………..

  391. tieyka leeka says:

    nota yang simple dan menarik . good job ! :)

  392. chinmun says:

    ciri -ciri pemimpin yang baik ?

    kesan pendidikan pada individu masyarakat dan organisasi ?

    kesan pendidikan pada masyarakat luar bandar ?

  393. Diana says:

    i think this wedsite is the better wed compare to the other wed that i visit .
    thank you very much to have this wed.

  394. raihanah says:

    cikgu,saya nak tanya pasal kehidupan berorganisasi dalam tamadun indus n hwang ho..mohon pencerahan?

  395. student cheras jaya says:

    i like this website very much…thanks for this wonderful notes…100% useful…
    :)

  396. amfaz says:

    nota ni sgt best..mudah igt.
    hope sy dpt jwb paper sej nt dgn mudah..
    kpd ckgu azid smoga drahmati selalu atas mmberi bntuan dan memudahkan urusan kmi .
    terima kasih.

  397. Anonymous says:

    Nota ni byk bantu saya yang yak de buku rujukan…TQ Cikgu Azid

  398. assalamualaikum terlebih dahulu…saya x de ape nak cakap melainkan terima kasih kerana sempat meluangkan sedikit masa untuk menyampaikan ringkasan ini…cuma ianya kurang sedikit keceriaan..jika di tambah sedikit warna dan background yang natural pasti ianya mudah dan senang di fahami…tak lah bosan kalau mana-mana pihak yang membaca nanti…saya bukan nabi sentiasa sempurna, malahan saya hanya hamba yang lemah anggaplah ianya sebagai satu teguran…wassalam

  399. Sheck says:

    Terima kasih cikgu.. Nota ni sngt membantu.. Good job n teruskan usaha cikgu.. =D

  400. Naelah says:

    salam ..thanks ea cikgu .. Alhamdulillah jumpa jugakk .. nota ni ringkas dn padat .. thanks again :)

  401. umassree says:

    cikgu…….. thank you so much…… nota ini amat membantu saya untuk memahami sejarah … terima kasih….

  402. Zulaikha says:

    terima kasih cikgu.. nota ni mudah utk sy faham.. :)

  403. paul yie says:

    strongly recommend this!!! helped a lot~~

  404. Shafiq Aziz says:

    Terima kasih bebanyak ckg,,,Nota ckg amat membantu,,Wish me luck for my exam will ya??

  405. eykaaaa says:

    ada sedikit sebanyak membantu. terima kasih cikgu sebab tolong:)

  406. examers says:

    ohh. panjang sbb komen. byknye komen :O igt nota ni pnjg sgt. mekaceyh cikgu :) useful. Alhamdulillah. blog cikgu peymes.

  407. Johna460 says:

    Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Extremely useful information specially the last part dgakfededdeg

  408. eva elvianny says:

    ringkas dan senang untuk di fahami …..terbaik daebak……..

>